- تعداد نمایش : 486
- تعداد دانلود : 160
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1890
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7952
سال : 18
شماره : 8
شماره پی در پی : 114
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 8،
،
شماره پی در پی 114
طبقه بندی موضوعی ادبیات منظوم عامۀ ایران
صفحه
(201
- 229)
مخدره رجبیکیا ، فاطمه محسنی گردکوهی (نویسنده مسئول)، فاطمه حیدری
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1404
چکیده
پیشینه و هدف: ادبیات منظوم و منثور عامه ایران آینه یی از باورها، آیینها و تجربه های جمعی مردم است که در طی نسلها به صورت شفاهی انتقال یافته است. با وجود گستردگی این آثار، تاکنون طبقه بندی جامع و منسجمی برای آنها ارائه نشده است. هدف پژوهش حاضر، تدوین چارچوبی موضوعی برای طبقه بندی ادبیات عامه ایران و روشن ساختن تنوع و کارکردهای اجتماعی ـ فرهنگی آن است.
روش تحقیق: در این پژوهش که با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی بر اساس منابع کتابخانه یی و میدانی انجام گرفته، ادبیات منظوم عامۀ ایران بر مبنای مناسبات موضوعی و محتوایی طبقه بندی شده است.
یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد که آثار ادبیات عامه را میتوان در یازده گروه اصلی دستهبندی کرد که عبارتند از " : نیایش و ستایش، ادبیات اصناف و کارآواها، ادب حکمی و تمثیلی، ادب آیینی، سوگسرودهها، سورسرودهها ، عاشقانه ها، آثار حماسی و پهلوانی، طنز و تَهَکُّم، آثار توصیفی و آثار تعلیمی. این نظام پیشنهادی، ساماندهی و طبقه بندی نمونه های رنگارنگ ادبیات عامۀ ایران را فارغ از تنوع چشمگیر زبانی و گویشی، تفاوتهای اجرایی و ساختاری، تعلقات فرهنگی و تاریخی و قومی و نژادی و منطقه یی و دیگر ویژگیهای محدود کنندۀ آنها، در چهارچوبی واحد اما جامع و فراگیر ممکن میسازد و هر اثر را ذیل سرفصل ویژۀ خود میگنجاند.
نتیجه گیری: شیوۀ طبقه بندی موضوعی نه تنها شناسایی، گردآوری ، سازماندهی و بررسی آثار را تسهیل میکند، بلکه چگونگی ارتباط آنها با زمینههای تاریخی، اجتماعی و فرهنگی پیدایششان را نیز آشکار میسازد. یافته های این پژوهش نشان میدهد که هر بخش از این آثار، در پاسخ به نیازهای جامعه در شرایط خاص بوجود آمده و مطالعۀ آنها میتواند در بازشناسی جامعه، اصناف و طبقات اجتماعی ایران و تحلیل عناصر فرهنگی، ذوق هنری و میراث معرفتی مردم ما نقش بسزایی داشته باشد.
کلمات کلیدی
ادبیات عامه
, طبقه بندی موضوعی
, بومی سرود
- آرین پور، یحیی،(1355) ، ازصبا تا نیما، جلداول، چاپ اول ،تهران، نشر فرانکلین، ص 125
- احمدی، مرتضی ،(1380) ،کهنه های همیشه نو ، چاپ اول ، تهران ، نشر ققنوس، صص 43،53،102
- احمد پناهی سمنانی، محمد،(1369)،ترانه های زندگی ،چاپ اول ،تهران ،نشر تابش ، صص 41،233
- .......................................................،(1376)،ترانه و ترانه سرایی در ایران،چاپ اول،تهران ،نشرسروش، صص 366،341،358، 245،
- انجوی شیرازی ، ابوالقاسم،(1371)،گذری ونظری در فرهنگ مردم،جاپ اول،تهران،نشر اسپرک، ص246
- حنیف ، محمد .، (1386)،سور وسوگ در فرهنگ لرستان،چاپ اول ، تهران ،نشر هزاره ققنوس، ص116
- جعفری قنواتی ،محمد،(1403) ، درآمدی بر فولکلور ایران ،چاپ هفتم ،تهران ، نشر فراین، ص248
- خاقانی شروانی ، افضل الدین ، (1368) ، دیوان خاقانی شروانی ، تصحیح ضیاالدین سجادی ، چاپ سوم ، تهران ، نشر زُوّار، ص942
- خُدزکو ، الکساندر،(1381)،ترانه های محلی ساکنان کرانه های جنوب دریای خزر،چاپ اول،تهران ،نشر سروش، صص86،102
- شکورزاده ، ابراهیم ،(1363) ، عقاید و رسوم مردم خراسان، چاپ دوم ،تهران، نشر سروش،صص185،508،510
- طاهریا ، محمد علی ،(1344) ،ترانه ها وفلکلورهای دامغان ، چاپ اول،دامغان ،نشرآموزش وپرورش دامغان ، صص 41، 45، 54،59، 70
- کتیرایی ، محمود،(1348)، از خشت تا خشت، چاپ اول ،تهران ،نشر موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ، ص292
- گیرشمن ، . ر ،(1370)، ایران از آغاز تا اسلام، مترجم محمد معین ،چاپ هشتم ، تهران ،نشر علمی فرهنگ، ص17
- محسنی، منوچهر (1379) بررسی آگاهیها، نگرشها و رفتارهای اجتماعی –فرهنگی درایران ، چاپ اول ، تهران ، نشردبیرخانه شورای فرهنگ عمومی کشور ،ص16
- میرنیا، سیدعلی ،(1378) ،فرهنگ مردم فولکلور ایران ، چاپ دوم ،تهران ، نشر پارسا ، صص 466، 437، 170
- میهن دوست ، محسن ، (1380)،پژوهش عمومی فرهنگ عامه ، چاپ اول ، تهران ، انتشارات توس، 105
- نجف زاده ، محمدباقر ، (1375) ، نغمه های مازندرانی، چاپ اول ،تهران ، نشر حوزه هنری صص 77،82، 140،
- وکیلیان ، سید احمد،(1378) ، مثل ها و افسانه های ایرانی ،چاپ اول، تهران ، نشر سروش ، ص 293
- هدایت، صادق ،(1378) ، فرهنگ عامیانه مردم ایران ، چاپ اول ، تهران، نشر چشمه ، صص 45،302، 192،
- همایونی ، صادق ، (1389)، زنان و سروده هایشان در گستره فرهنگ مردم ایران زمین ، چاپ اول ، تهران، نشر توس، صص 46،251
- هنری، مرتضی، (1377) ، نوروزگان ، چاپ اول ، تهران ، نشر سروا ، ص 226
- یوسفی، فریده ،(1380) ، فرهنگ و آداب و رسوم سوادکوه، چاپ دوم، بابلسر، نشر نیما ، ص 164
- صدیق ایمانی، مصطفی ، (1362) ، نگاهی مختصر بر ورزش زورخانه ای ایران ، مجله مجموعه مقالات مردمشناسی، دفتر اول، شماره صص 77-45
- خسروانی، نیلوفرو نودهی کبری، (1400) ، انعکاس گسترده و تنوع سیمای جامعه در دیوان قدسی مشهدی ، نشریه علمی سبک شناسی بهار ادب ، دوره 14 ، شمارۀ 66 ، صص 40-23
- معرفی راویان
- اسحاقی گرجی ، محمدرضا ،78 سال، باسواد ، دکتری افتخاری هنر فولکلور، خنیاگر موسیقی شرق مازندران، گرجی محله
- اشرفیان، اسماعیل، 50 ، باسواد ، دیپلم ، کارمند ، شهر ساری
- بِراری، زهرا ، 56 ساله ، باسواد ابتدایی ، کشاورز و دارای کارگاه بلوک زنی ، روستای پمبه جارکِتی، توابع فرح آباد ساری
- جعفری ، رقیه ، 85 ساله ، بی سواد ، خانه دار ، شهر کیاسر
- خوالگر ، ام البنین ، 50 ساله ، باسواد دیپلم ، خانه دار ، روستای فیروزکنده ، توابع ساری
- رحمان پور ، ایرج ، 69 ساله ، شاعر ، ترانه سراموسیقی دان، ساکن کوهدشت لرستان
- سقایی ، رضا ،1318، خواننده ، درگذشت 1389، لرستان ، خرم آباد
- سلطانی ، سید جلال ، 80 ساله ، باسواد ابتدایی ، شغل کشاورز و نمدمال ،ساکن روستای کُنتا، کیاسر
- غلامی ، حسن ، 45 ساله ، باسواد فوق دیپلم ، کارمند ، شهر دره گز
- فردمنش، مسعود، 76 ساله ، باسواد دیپلم ، ترانه سرا و شاعر ، شهر تهران
- کویتی پور، غلامعلی، 67 ساله ، باسواد دیپلم ، مداح و خواننده ، ساکن خرمشهر